ખાલી જગ્યા પૂરો:
$(i)$ મનુષ્યો માટે,શ્રાવ્ય શ્રેણીમાં ધ્વનિ તરંગની લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ આશરે ...... છે.
$(ii)$ પ્રવાહી માધ્યમ દ્વારા માત્ર ...... તરંગોનું પ્રસરણ થઈ શકે છે.
$(iii)$ $\lambda$ તરંગલંબાઈ અને $T$ આવર્તકાળ ધરાવતા પ્રગામી તરંગ દ્વારા એક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર ...... છે.
$(i)$ મનુષ્યો માટે,શ્રાવ્ય શ્રેણીમાં ધ્વનિ તરંગની લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ આશરે ...... છે.
$(ii)$ પ્રવાહી માધ્યમ દ્વારા માત્ર ...... તરંગોનું પ્રસરણ થઈ શકે છે.
$(iii)$ $\lambda$ તરંગલંબાઈ અને $T$ આવર્તકાળ ધરાવતા પ્રગામી તરંગ દ્વારા એક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર ...... છે.
(A) $(i)$ ધ્વનિની ઝડપ $v = 332 \text{ m/s}$ અને મહત્તમ શ્રાવ્ય આવૃત્તિ $f_{\max} = 20000 \text{ Hz}$ આપેલ છે.
$v = f \lambda$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\lambda_{\min} = \frac{v}{f_{\max}} = \frac{332}{20000} = 0.0166 \text{ m} = 1.66 \text{ cm}$ મળે.
$(ii)$ પ્રવાહી (દ્રવ અને વાયુ) માં શિયર સ્ટ્રેસ સહન કરવાની ક્ષમતા હોતી નથી,તેથી તેમાં માત્ર સંગત (longitudinal) તરંગોનું જ પ્રસરણ થઈ શકે છે.
$(iii)$ તરંગ દ્વારા એક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર તેની ઝડપ $v$ જેટલું હોય છે.
$v = \frac{\lambda}{T}$ હોવાથી,એક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર $\frac{\lambda}{T}$ થાય.
$v = f \lambda$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\lambda_{\min} = \frac{v}{f_{\max}} = \frac{332}{20000} = 0.0166 \text{ m} = 1.66 \text{ cm}$ મળે.
$(ii)$ પ્રવાહી (દ્રવ અને વાયુ) માં શિયર સ્ટ્રેસ સહન કરવાની ક્ષમતા હોતી નથી,તેથી તેમાં માત્ર સંગત (longitudinal) તરંગોનું જ પ્રસરણ થઈ શકે છે.
$(iii)$ તરંગ દ્વારા એક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર તેની ઝડપ $v$ જેટલું હોય છે.
$v = \frac{\lambda}{T}$ હોવાથી,એક સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર $\frac{\lambda}{T}$ થાય.
Explore More
Similar Questions
ધ્વનિનો સ્ત્રોત બંધ થયા પછી રૂમમાં ધ્વનિની હાજરીને રિવરબરેશન (reverberation) કહેવામાં આવે છે. રિવરબરેશન સમયનું માપ એ ધ્વનિની તીવ્રતામાં $60 \,dB$ નો ઘટાડો થવા માટે જરૂરી સમય છે. આપેલ છે કે ધ્વનિની તીવ્રતા $I = I_0 \exp(-c_1 \alpha)$ મુજબ ઘટે છે,જ્યાં $I_0$ એ પ્રારંભિક તીવ્રતા છે,$c_1$ એ $1/4$ મૂલ્ય ધરાવતો પરિમાણરહિત અચળાંક છે. અહીં,$\alpha$ એ એક ધન અચળાંક છે જે ધ્વનિની ઝડપ $v_s$,રૂમનું કદ $V$,રિવરબરેશન સમય $t$ અને અસરકારક શોષણ વિસ્તાર $A_e$ પર આધાર રાખે છે. $A_e$ નું મૂલ્ય એ શોષણ ગુણાંક અને રૂમના વિસ્તારનો ગુણાકાર છે. $V = 600 \,m^3$ કદ ધરાવતા કોન્સર્ટ હોલ માટે,$t = 1 \,s$ નો રિવરબરેશન સમય મેળવવા માટે જરૂરી $A_e$ નું મૂલ્ય ($m^2$ માં) કોની નજીક છે? (હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $v_s = 340 \,m/s$)
કુંડની નળીના પ્રયોગમાં (આકૃતિ $(i)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ),સળિયાને કેન્દ્રમાં ક્લેમ્પ કરવામાં આવે છે. સુધારેલા પ્રયોગમાં (આકૃતિ $(ii)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ),સળિયાને છેડે ક્લેમ્પ કરવામાં આવે છે. હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $330\ m/s$ છે,પાવડર ક્રમિક $0.6\ m$ ના અંતરે એકઠો થાય છે અને વપરાયેલ સળિયાની લંબાઈ $1\ m$ છે. સળિયામાં ધ્વનિની ઝડપ $m/s$ માં શોધો.
Difficult
View Solutionસમજાવો કે શા માટે (અથવા કેવી રીતે):
$(a)$ ધ્વનિ તરંગમાં,સ્થાનાંતરિત નિસ્પંદ બિંદુ (node) એ દબાણ પ્રસ્પંદ બિંદુ (antinode) છે અને તેનાથી ઉલટું,
$(b)$ ચામાચીડિયા કોઈ પણ આંખો વગર અવરોધોના અંતર,દિશા,સ્વરૂપ અને કદ જાણી શકે છે,
$(c)$ વાયોલિન અને સિતારના સૂરની આવૃત્તિ સમાન હોવા છતાં,આપણે બંને વચ્ચે તફાવત પારખી શકીએ છીએ,
$(d)$ ઘન પદાર્થો લંબગત અને સંગત બંને તરંગોને ટેકો આપી શકે છે,પરંતુ વાયુઓમાં માત્ર સંગત તરંગો જ પ્રસરણ પામી શકે છે,અને
$(e)$ વિક્ષેપક માધ્યમમાં પ્રસરણ દરમિયાન પલ્સનો આકાર વિકૃત થાય છે.
$(a)$ ધ્વનિ તરંગમાં,સ્થાનાંતરિત નિસ્પંદ બિંદુ (node) એ દબાણ પ્રસ્પંદ બિંદુ (antinode) છે અને તેનાથી ઉલટું,
$(b)$ ચામાચીડિયા કોઈ પણ આંખો વગર અવરોધોના અંતર,દિશા,સ્વરૂપ અને કદ જાણી શકે છે,
$(c)$ વાયોલિન અને સિતારના સૂરની આવૃત્તિ સમાન હોવા છતાં,આપણે બંને વચ્ચે તફાવત પારખી શકીએ છીએ,
$(d)$ ઘન પદાર્થો લંબગત અને સંગત બંને તરંગોને ટેકો આપી શકે છે,પરંતુ વાયુઓમાં માત્ર સંગત તરંગો જ પ્રસરણ પામી શકે છે,અને
$(e)$ વિક્ષેપક માધ્યમમાં પ્રસરણ દરમિયાન પલ્સનો આકાર વિકૃત થાય છે.
Medium
View Solutionનીચેની યાદી-$I$ ને યાદી-$II$ સાથે જોડો.
યાદી-$I$ યાદી-$II$ $(A)$ લંબગત તરંગ $(i)$ પ્રસરણની દિશાને સમાંતર કંપનો $(B)$ સંગત તરંગ $(ii)$ પ્રસરણની દિશાને લંબ કંપનો $(C)$ બીટ્સ $(iii)$ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરતા તરંગોનું સંપાતીકરણ $(D)$ સ્થિત તરંગો $(iv)$ સમાન દિશામાં ગતિ કરતા તરંગોનું સંપાતીકરણ
સાચો જવાબ છે
| યાદી-$I$ | યાદી-$II$ |
| $(A)$ લંબગત તરંગ | $(i)$ પ્રસરણની દિશાને સમાંતર કંપનો |
| $(B)$ સંગત તરંગ | $(ii)$ પ્રસરણની દિશાને લંબ કંપનો |
| $(C)$ બીટ્સ | $(iii)$ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરતા તરંગોનું સંપાતીકરણ |
| $(D)$ સ્થિત તરંગો | $(iv)$ સમાન દિશામાં ગતિ કરતા તરંગોનું સંપાતીકરણ |
જો $V$ કદ ધરાવતા ઓડિટોરિયમનો રિવર્બરેશન સમય $T$ હોય,તો:
Difficult
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo